Üretim tesislerinden ev ürünlerine kadar motorlar birçok farklı sektörün hayati parçalarıdır. Motorlardaki sargılar, hem stator hem de rotor kısımlarında, çalışma süreçlerinde çok önemli bir rol oynar. Motor sargılarında arıza meydana geldiğinde, verimsizliğe, aşırı ısınmaya ve en kötü senaryoda motorun tamamen arızalanmasına yol açabilir. Arızalı sargıları erken tespit etmek, motorların güvenilir kalmasını ve en yüksek verimlilikte çalışmasını sağlamanın anahtarıdır.
Motor Sargıları Nedir?
Motor sargıları genellikle yalıtım malzemesiyle kaplanmış bakır telden yapılır. Bobinler halinde sarılır ve daha sonra stator veya rotora yerleştirilir; burada motorun çalışmasını sağlayan manyetik alanlar üretirler.
O motor sargısı Tasarım, motor tipine bağlı olarak değişebilir. Örneğin, bir indüksiyon motorunda, stator sargıları dönen bir manyetik alan oluşturur ve bu alan rotor sargılarında akım indükleyerek tork yaratır. Buna karşılık, senkron motorun hem rotorunda hem de statorunda sargılar bulunur.
Üretim hataları, kirlenme, titreşim hasarı, aşırı ısınma veya yalıtım arızası nedeniyle sargılar sıklıkla arızalanır. Bunları iyi durumda tutmak ve arızaları önlemek için düzenli inceleme ve bakım şarttır.
Arızalı Motor Sargılarının Belirtileri
Arızalı sargılar genellikle çeşitli şekillerde kendini gösterir ve erken teşhis, daha ciddi motor hasarlarının önlenmesine yardımcı olabilir. Arızalı motor sargılarının en yaygın belirtileri şunlardır:
Olağandışı Motor Sesleri
Sargılar hasar gördüğünde veya kısa devre yaptığında, vızıltı veya uğultu gibi garip seslere yol açabilir. Bu sesler genellikle elektriksel dengesizliklere işaret eder ve bu da sargı arızalarının bir belirtisidir.
Aşırı ısınma
Bir motor aşırı ısınıyorsa, bu sargılarda bir arıza olduğunun işareti olabilir. Aşırı ısınma, yalıtım bozulması veya diğer sorunlar nedeniyle akımın sargılardan verimli bir şekilde akamaması durumunda meydana gelir.
Motor Performansında Azalma
Arızalı sargılara sahip bir motor, daha düşük hızlar, daha az tork veya çalışmama gibi performans düşüklüğü belirtileri gösterebilir. Bu performans sorunlarıyla birlikte enerji tüketimi de sıklıkla artar.
Elektrik Sorunları
Arızalı sargılar ayrıca devre kesicilerin atması, sigortaların atması veya düzensiz voltaj okumaları gibi elektriksel sorunlara da yol açabilir. Bu sorunlar, sargıların kısa devre veya diğer elektriksel dengesizlikler oluşturması durumunda ortaya çıkar.
Tespit İçin Gerekli Alet ve Ekipmanlar
Arızalı sargıları tespit etmek özel alet ve ekipman gerektirir. En sık kullanılan aletler arasında şunlar yer alır:
Multimetre
Motor sargılarının voltajı, direnci ve sürekliliği multimetre kullanılarak kontrol edilir. Elektrik sorunlarını tespit etmek için çok önemli bir araçtır.
İzolasyon Direnci Test Cihazı (Megger)
Bu cihaz, motor sargılarının izolasyon direncini ölçerek izolasyondaki arızaların tespit edilmesine yardımcı olur.
Sargı Direnci Test Cihazı
Sargı direnci test cihazı, tek tek sargıların direncini ölçerek dengesizliklerin ve arızaların belirlenmesine yardımcı olur.
Termal Kamera
Termal kamera, motor içindeki sıcak noktaları temassız bir şekilde tespit etmeyi sağlar; bu da sargılarda sorun olabileceğini gösterir.
Titreşim Analiz Cihazı
Bu alet, sargılardaki dengesizliklerden kaynaklanabilecek motordaki anormal titreşimleri tespit etmeye yardımcı olur.
Arızalı Sargıları Tespit Etmek İçin Adım Adım Kılavuz
Adım 1: Görsel İnceleme
Motorun kapsamlı bir görsel incelemesi, arızalı sargıları belirlemenin ilk adımıdır. Aşağıdakiler gibi belirgin hasar belirtileri olup olmadığını kontrol edin:
- Solma:Sargılar üzerindeki yanık izi veya renk değişimi, aşırı ısınmayı ve olası yalıtım bozulmasını gösterir.
- Açıkta Kalan Kablolar:Sargıların yalıtımı hasar görürse, teller açığa çıkabilir ve bu da kısa devreye veya topraklamaya yol açabilir.
- Yıpranma veya Çatlaklar:Motorun performansını olumsuz etkileyebilecek herhangi bir yıpranma, çatlak veya fiziksel hasar olup olmadığını kontrol edin.
Görsel inceleme her zaman iç sorunları ortaya çıkarmayabilir, ancak önemli ipuçları sağlayabilir ve daha fazla test yapılması gereken alanların belirlenmesine yardımcı olabilir.
Adım 2: Yalıtım Direncinin Test Edilmesi
Motor sargılarını çevreleyen yalıtımın durumu, yalıtım direnci testi kullanılarak değerlendirilir. Bu test, yalıtım arızasından kaynaklanan kısa devreleri veya sızıntıları tespit etmek için önemlidir.
- Test nasıl yapılır:Yalıtım arızasını tespit etmek için yüksek voltaj uygulayarak, sargılar ile toprak arasındaki direnci ölçmek üzere bir megger kullanın.
- Nelere dikkat etmeli:Direnç, üreticinin önerdiği değerin altında ise, yalıtımın hasar gördüğünü ve sargıların arızalı olabileceğini gösterir.
| Test Sonucu | Tercüme |
| >100 MΩ | Sağlıklı yalıtım, sorun yok. |
| 1–100 MΩ | Yalıtım malzemesinin aşınmasına dair uyarı işaretleri |
| <1 MΩ | Ciddi izolasyon arızası, hatalı sargılar |
3. Adım: Süreklilik Testi
Süreklilik testi, sargılarda açık devre veya kısa devre olup olmadığını kontrol etmeyi içerir. Bu test bir multimetre ile yapılabilir.
- Test nasıl yapılır:Multimetreyi süreklilik ayarına getirin ve probları sargının iki ucuna bağlayın. Eğer multimetre bip sesi çıkarırsa, süreklilik mevcuttur.
- Nelere dikkat etmeli:Eğer multimetre bip sesi çıkarmıyorsa veya sonsuz direnç değeri gösteriyorsa, sargı açık devredir ve değiştirilmesi gerekir. Beklenmedik bir kısa devre varsa, bu sargıda bir sorun olduğunu gösterebilir.
Adım 4: Direnç Testi
Direnç testi, tek tek sargıların direncindeki farklılıkları belirlemeye yardımcı olur ve bu da dengesizlikleri veya arızaları gösterebilir.
- Test nasıl yapılır:Her bir sargının direncini ölçün ve karşılaştırın. Normal koşullar altında her sargının aynı dirence sahip olması gerekir.
- Nelere dikkat etmeli:Sargılar arasındaki direnç değerlerinde önemli bir fark varsa, bu bir veya daha fazla sargının hasar gördüğünü veya arızalandığını gösterir.
| Kıvrımlı | Beklenen Direnç (Ω) | Gerçek Direnç (Ω) | Durum |
| Sargı 1 | 0,5 | 0,5 | Normal |
| Sargı 2 | 0,5 | 0.6 | Arızalı |
| Sarmal 3 | 0,5 | 0.7 | Arızalı |
Adım 5: Termal İnceleme
Termal görüntüleme, hasarlı sargılara işaret edebilecek motor aşırı ısınma bölgelerini tespit etmek için faydalı bir tekniktir.
- Test nasıl yapılır:Motor çalışırken termal kamera kullanarak motoru tarayın. Özellikle sargıların etrafındaki sıcak noktaları arayın.
- Nelere dikkat etmeli:Sargılar arasındaki önemli sıcaklık farkı, bazı sargıların yetersiz performans gösterdiğini veya yalıtım bozulması nedeniyle arızalandığını düşündürmektedir.
Adım 6: Titreşim Analizi (İsteğe bağlı)
Titreşim analizi, motorun performansını etkileyen dengesiz sargıları veya arızaları belirlemeye yardımcı olabilir.
- Test nasıl yapılır:Motor gövdesine bir titreşim sensörü takın ve motor çalışırken titreşimleri izleyin.
- Nelere dikkat etmeli:Anormal titreşim modelleri, diğer teşhis yöntemleriyle görülemeyen sargı dengesizliklerini veya arızalarını gösterebilir.
Motor Sargılarında Sık Görülen Arızalar
Motor sargıları çeşitli şekillerde arızalanabilir. En yaygın arızalardan bazıları şunlardır:
- Açık Sargılar:Bu durum, sargılardan bir veya daha fazlasının bağlantısının kopması ve akım akışının tamamen kesilmesi sonucu meydana gelir.
- Kısa Devre Yapmış Sargılar:Sargıların içindeki tellerin birbirine veya toprağa temas etmesi sonucu kısa devre meydana gelir.
- Topraklanmış Sargılar:Sargının motor gövdesi veya toprakla temas etmesi elektrik kaçağına ve verimsiz performansa neden olabilir.
- Hasarlı Yalıtım:Sargının etrafındaki yalıtım, kısa devreleri önlemek için tasarlanmıştır. Zamanla, ısı ve aşınma bu yalıtımı bozarak arızaya yol açabilir.
Arızalı Sargıların Giderilmesi ve Onarılması
Arızalı sargılar tespit edildikten sonra, motorun tamir edilip edilemeyeceğinin veya değiştirilmesinin gerekip gerekmediğinin belirlenmesi önemlidir. Bazen motorun sadece yeniden sarılması veya izolasyonunun değiştirilmesi gerekir.
Küçük arızalar için motorun tamiri yeterli olabilir, ancak hasar kapsamlıysa, motorun tamamen değiştirilmesi daha ekonomik olabilir. Karmaşık sorunlar için her zaman profesyonel bir motor teknisyenine danışın.
Önleme ve Bakım İpuçları
Arızalı sargıların önlenmesi, doğru bakım ve izleme ile başlar. İşte bazı önemli noktalar:
- Sık Muayeneler:Sorunları erken tespit etmek için düzenli elektrik ve görsel kontroller yapın.
- Uygun Havalandırma:Motorun aşırı ısınmasını önlemek için yeterli hava akışı ve soğutmaya sahip olduğundan emin olun.
- Aşırı yüklenmeden kaçının:Motorları nominal kapasitelerinin üzerinde çalıştırmak aşırı ısınmaya ve sargı hasarına yol açabilir.
- Motor Yükünü İzleme:Motorun iş yükünü izlemek ve buna göre ayarlama yapmak için yük sensörleri kullanın.
- Kaliteli Malzemeler Kullanın:Üretim sırasında yüksek kaliteli yalıtım ve kablolama malzemelerinin kullanılması, arıza riskini azaltacaktır.
